Giữ truyện cổ Hrê là giữ hồn dân tộc. Truyện cổ Hrê - di sản văn học dân gian cần được bảo tồn và phát huy trong thời đại số.

Giữa nhịp sống hiện đại đầy hối hả, vẫn có những bước chân chậm rãi của học sinh tìm về với cội nguồn văn hóa. Trong một buổi gặp gỡ đầy xúc động, Tôi và các em học sinh đã đến thăm nhà bà Nga Ri Vê – người lặng lẽ dành cả cuộc đời để sưu tầm, lưu giữ những truyện cổ Hrê như gìn giữ chính hơi thở của núi rừng, của ký ức cộng đồng.

     Ngôi nhà nhỏ, giản dị của bà như một “kho tàng sống” của truyện cổ. Mỗi câu chuyện bà kể không chỉ là lời kể, mà còn là tiếng vọng của bao thế hệ người Hrê, là những bài học về cách làm người, về tình yêu lao động, lòng nhân ái, sự thủy chung và niềm tin vào điều thiện. Giọng bà trầm ấm, đôi lúc ngắt quãng vì tuổi tác, nhưng ánh mắt vẫn ánh lên niềm tự hào khi kể về những câu chuyện đã theo bà suốt cả cuộc đời.

Với học sinh, đây không chỉ là một buổi nghe kể chuyện, mà là lần đầu các em được chạm vào ký ức văn hóa một cách chân thực nhất. Có em lặng đi khi nghe những truyện cổ từng chỉ tồn tại trong lời ru của bà, của mẹ ngày xưa; có em xúc động khi nhận ra rằng, nếu không được ghi lại, những câu chuyện ấy có thể sẽ dần mất đi cùng thời gian.

Tôi và Học sinh đã cùng chia sẻ về câu chuyện về ứng dụng công nghệ AI trong số hóa truyện cổ Hrê. Các em học sinh mong muốn sử dụng trí tuệ nhân tạo để ghi âm, chuyển văn bản, minh họa bằng hình ảnh, thậm chí xây dựng kho dữ liệu số về truyện cổ Hrê – để những câu chuyện không chỉ “ở trong ký ức” mà còn sống tiếp trong không gian số, đến được với nhiều thế hệ trẻ hơn.

Bà Nga Ri Vê lặng im nghe các em trình bày, rồi khẽ gật đầu. Trong ánh mắt bà, niềm vui xen lẫn xúc động. Bà nói rằng mình đã già, nhưng nếu truyện cổ Hrê được lưu giữ bằng công nghệ mới, được các em trẻ tiếp nối, thì những câu chuyện ấy sẽ không bao giờ mất. AI, với bà, không làm mất đi hồn cốt truyện cổ, mà trở thành đôi cánh giúp truyện cổ bay xa hơn, vượt qua giới hạn của thời gian và không gian.

Buổi gặp gỡ khép lại, nhưng dư âm còn đọng lại rất lâu trong lòng mỗi người. Đó là khoảnh khắc khi truyền thống gặp gỡ công nghệ, khi ký ức của người già được trao lại cho thế hệ trẻ bằng cả niềm tin và hy vọng. Hành trình đến nhà bà Nga Ri Vê không chỉ là một chuyến đi trải nghiệm, mà còn là lời nhắc nhở sâu sắc: bảo tồn văn hóa không chỉ bằng hoài niệm, mà bằng hành động – bằng tri thức, bằng công nghệ và bằng trái tim của những người trẻ hôm nay.

Người viết: Cô Đinh Thị Hiền.

TỔNG QUAN VỀ TRUYỆN CỔ HRÊ Ở QUẢNG NGÃI